Inspiratie uit het Fit for School-programma

De uitnodiging voor deze cursus kwam precies op het moment dat ik onderzocht of de NOHS het programma Fit for School op grote schaal in Nepal zou kunnen toepassen.

Dit gezondheidsprogramma voor scholen is ontwikkeld door Bella Monse in de Filippijnen. Het maakt gebruik van bestaande structuren in het onderwijs en de gezondheidszorg, met nauwe betrokkenheid van ouders. Op school worden enkele eenvoudige maatregelen toegepast:

• Handen wassen met zeep.
• Tandenpoetsen met fluoridetandpasta.
• Tweemaal per jaar een albendazoltablet tegen worminfecties.

Het programma liet veelbelovende resultaten zien: een betere gezondheid van kinderen, met positieve gevolgen voor hun schoolprestaties. Na het lezen van het projectboek was ik enthousiast over de eenvoud van de aanpak en het positieve effect.

Tegelijkertijd realiseerde ik me dat toepassing op grote schaal in Nepal alleen mogelijk is met steun van de overheid en een Nepalese partner met ervaring in preventieprogramma’s. Daarvoor moeten we eerst goed inventariseren wat er al gebeurt en waar Nederlandse tandartsen daadwerkelijk iets kunnen toevoegen.

Lokale samenwerking als voorwaarde

Twee keer per jaar voor een beperkte periode naar Nepal gaan, biedt weinig ruimte om zelf een duurzaam preventieprogramma uit te voeren. We kunnen onze voorlichting wel laten aansluiten op een aanpak die lokaal wordt voortgezet. Die voorlichting kan bovendien heel goed door Nepalezen zelf worden gegeven.

Tijdens de cursus sprak ik met tien deelnemers uit verschillende delen van de wereld. In hun landen bleek het vaak moeilijk om de overheid bij mondgezondheid te betrekken. Voor Nepal werden onder meer een gebrek aan bewustzijn, interesse en motivatie genoemd. De minister van Volksgezondheid heeft verschillende disciplines in zijn portefeuille, waardoor mondgezondheid weinig prioriteit krijgt.

Goede argumenten zijn daarom nodig om beleidsmakers te overtuigen. Daarnaast vraagt een blijvende verandering in gewoonten om begeleiding over een langere periode. Dat bereiken we niet tijdens een verblijf van twee weken.

Tijdens de cursus ontmoette ik een gedreven Nepalese tandarts. Samen hebben we gebrainstormd over de mogelijkheden voor Nepal. Zij beschikt over een goed netwerk en werkt met anderen al aan de ontwikkeling van Fit for School in Nepal. Zulke lokale contacten zijn onmisbaar.

Van cursusinzichten naar een eigen programma

Tijdens de cursus bespraken we de onderdelen van een goed voorlichtingsprogramma en bestudeerden we achtergrondartikelen en onderzoeken. Daardoor werd steeds duidelijker aan welke voorwaarden een effectief programma moet voldoen.

Ook werd duidelijk dat wij als NOHS het volledige Fit for School-programma niet zelf kunnen invoeren. Daarvoor zijn we te kort in Nepal om de uitvoering goed te begeleiden en te volgen. Een beperkter programma onder dezelfde naam zou bovendien onvoldoende recht doen aan de oorspronkelijke aanpak en de Nepalese ontwikkeling daarvan kunnen schaden.

Een van de cursusopdrachten was het maken van een presentatie over een eigen voorlichtingsprogramma. Ik heb mijn bestaande kennis en de nieuwe inzichten daarom samengebracht in een programma dat past bij onze mogelijkheden: twee keer per jaar twee weken in Nepal.

Dat programma heet BRUSH AT SCHOOL!

BRUSH AT SCHOOL: dagelijks samen poetsen

Het idee is om in het najaar van 2010 te beginnen met twee scholen. Daar willen we dagelijks twee minuten klassikaal tandenpoetsen met fluoridetandpasta stimuleren.

De verantwoordelijkheden worden als volgt verdeeld:

• De NOHS betaalt 75% van de materiaalkosten.
• Een lokale partner betaalt de overige 25% en draagt daarmee ook verantwoordelijkheid voor het programma.
• De ouders helpen bij het maken van tandenborstelhouders.
• De leerkracht begeleidt het poetsmoment en houdt de twee minuten bij.

Tijdens het komende Dental Camp kunnen onze vrijwilligers de leerkrachten uitleg geven en samen met Nepalese vrijwilligers het poetsen in de klassen begeleiden.

Begeleiding tussen de Dental Camps

In de maanden tot het voorjaarscamp bezoeken Nepalese vrijwilligers de scholen. Zij begeleiden de uitvoering, brengen zo nodig nieuwe tandpasta en houden de NOHS op de hoogte van de voortgang.

Tijdens het voorjaarscamp kan de volgende groep vrijwilligers opnieuw langsgaan om te bekijken wat goed loopt, waar ondersteuning nodig is en welke materialen moeten worden aangevuld.

We blijven het programma volgen totdat de scholen het zelfstandig kunnen voortzetten, of totdat Fit for School vanuit de overheid landelijk wordt ingevoerd. Als een school zelfstandig verder kan, ontstaat er ruimte om een nieuwe school te ondersteunen. Zo verwachten we meer te bereiken dan met een eenmalig schoolbezoek.

Voorlichting en materialen

In eerste instantie gebruiken we de voorlichtingsmaterialen die we al hebben. Na een evaluatieperiode kunnen we aanvullende materialen ontwikkelen in het Engels en Nepalees.

Ondertussen blijven we in contact met onze Nepalese partners over de ontwikkeling van een landelijk preventieprogramma.

Ons doel is om tandenpoetsen met fluoridetandpasta tot een dagelijkse gewoonte op school te maken. Daarmee willen we bijdragen aan minder cariës, minder kiespijn, minder schoolverzuim en betere leerresultaten.

Samen verder bouwen

We gaan met BRUSH AT SCHOOL aan de slag en hopen in ons volgende magazine meer over de voortgang te vertellen. Angela heeft inmiddels met hulp van Wasser Ontwerpen uit Leiden een logo voor het programma ontworpen.

Het is mooi om te merken dat niet alleen de bestuursleden, maar ook deelnemers actief meedenken over de manier waarop we zinvol kunnen bijdragen in Nepal. Een duidelijke visie is belangrijk. Die wordt sterker door binnen de stichting ideeën uit te wisselen én door in gesprek te blijven met andere stichtingen die in Nepal werken.

Ook het prettige contact met onze Nepalese partners houdt ons enthousiast om tijd en energie te blijven steken in de organisatie van de Dental Camps.

Gerjen Winkeler
Voorzitter NOHS

Achtergrond: de cursus Public Oral Health

Onderstaande cursusgegevens hebben betrekking op mei 2010.

Praktische informatie

• Omvang: acht dagdelen seminars en circa zeven dagdelen zelfstudieopdrachten.
• Locatie: Tandheelkunde, Philips van Leijdenlaan 25, Nijmegen.
• Docent: prof. dr. Wim van Palenstein Helderman, DDS, PhD.
• Cursuskosten: € 495, inclusief cursusmateriaal.

Inhoud van de cursus

De cursus biedt inzicht in de sociaaleconomische en politieke factoren die de mondgezondheid en volksgezondheid van een land of gemeenschap bepalen. Daarbij komen onder meer de volgende onderwerpen aan bod:

• De invloed van slechte mondgezondheid op de algehele gezondheid.
• De maatschappelijke verantwoordelijkheid van overheden en zorgprofessionals om toegankelijke basiszorg te organiseren.
• De uitdagingen bij het op de politieke agenda krijgen van mondgezondheid.
• De criteria voor het kiezen van publieke preventiemaatregelen.
• Preventiemaatregelen waarvan de werking wetenschappelijk is onderbouwd, bij zowel individuele als collectieve toepassing.

Een centraal thema is de beperking van preventie die vooral gericht is op voorlichting en individuele gedragsverandering. Voor een bredere aanpak moeten ook sociale en politieke factoren worden meegenomen.

De cursus bespreekt daarom de verschuiving van een downstream-aanpak, gericht op individuele gevolgen en gedrag, naar een meer upstream-gerichte aanpak, met aandacht voor de maatschappelijke omstandigheden die gezondheid beïnvloeden.

Aan de hand van theoretische modellen en praktische oplossingen bespreken deelnemers hoe de mondgezondheid kan worden verbeterd, rekening houdend met lokale financiële middelen en beschikbare mensen.

Ook komen het beïnvloeden van beleid, de voorwaarden voor een beter mondzorgsysteem en het Fit for School-programma aan bod. Deelnemers werken aan de planning, uitvoering en evaluatie van schoolprogramma’s voor hun eigen land.

Leerdoelen

Na afloop van de cursus kunnen deelnemers:

1. De belangrijkste mondgezondheidsproblemen in hun land benoemen, samen met de bijbehorende sociaaleconomische factoren.
2. De beperkingen van traditionele epidemiologische gegevens over mondgezondheid uitleggen.
3. De gevolgen van mondgezondheid voor het fysieke, sociale en mentale welzijn overtuigend toelichten aan politici en beleidsmakers.
4. Het belang van een betere mondgezondheid en betere hygiëne voor de algehele gezondheid onderbouwen.
5. Uitleggen welke maatschappelijke factoren van belang zijn bij veranderingen in het zorgsysteem.
6. Wetenschappelijk onderbouwde preventiemaatregelen benoemen en de beperkingen van professionele preventiemaatregelen herkennen.
7. Het verschil uitleggen tussen oral health education (OHE) en oral health promotion (OHP), inclusief de beperkte effectiviteit van uitsluitend voorlichting bij publieke preventie.
8. Onderdelen van gezondheidsmodellen selecteren die lokaal praktisch uitvoerbaar en financieel haalbaar zijn.
9. Bepalen welke factoren bijdragen aan het slagen of mislukken van gezondheidsprogramma’s.
10. Het Fit for School-programma en de toepassingsmogelijkheden ervan beschrijven.

Contactgegevens uit de cursusinformatie

Mevrouw ir. D. Niesten
Projectmanager, Vakgroep Internationale Mondgezondheid
Tandheelkunde, UMC St Radboud Nijmegen
E-mail: d.niesten@dent.umcn.nl
Telefoon: 024 361 6411